Zakończenie pracy mgr

Powyższa praca stanowi zaledwie próbę kompleksowego ujęcia problemu naruszenia i ochrony dóbr osobistych. Trudno nie zauważyć różnic między unormowaniami dotyczącymi omawianych kwestii a praktyką w życiu codziennym. Z jednej strony – ewolucja instytucji dóbr osobistych powinna być przyjmowana z entuzjazmem, jako jeden z dowodów na rozwój kultury prawa, z drugiej strony – należałoby bliżej przyjrzeć się problemowi przyswajania nowych unormowań przez ogół podmiotów prawa. Wydaje się bowiem, że nader często obywatel nie dochodzi swoich praw w danej dziedzinie tylko i wyłącznie dlatego, że prawa te są mu nieznane. Dlatego celowe wydaje się upowszechnianie znajomości instytucji tak istotnej i podstawowej w życiu ludzi, jak dobra osobiste.

Koncesja jako forma prawna reglamentacji działalności gospodarczej

Wszystkie formy prawne reglamentacji działalności gospodarczej przez państwo wyrażają zawsze akt zgody władzy publicznej na podjęcie i prowadzenie działalności gospodarczej w określonej dziedzinie przez dany podmiot, na zasadach ustalonych w tym akcie i w obowiązujących przepisach prawa. Zgoda jest wyrazem oceny, że ubiegający się o prawo prowadzenia działalności gospodarczej daje gwarancję właściwego jej wykonywania, gdyż spełnia warunki określone w przepisach prawnych dotyczących działalności gospodarczej. W tym znaczeniu akt zgody jest równoznaczny z wydaniem pozwolenia na podjęcie i prowadzenie działalności gospodarczej. Pod względem prawnym pozwolenie jest aktem administracyjnym, ustalającym dla ubiegającego się prawo podmiotowe i zapewniającym jego prawną ochronę[1].

Pojęcie „koncesja” w praktyce orzeczniczej nie wykazuje znaczniejszych różnic od „zezwolenia administracyjnego”. Zdaniem M.Waligórskiego „zezwolenie administracyjne stanowi instrument nadzoru państwa nad działalnością gospodarczą typu policyjnego, to koncesja uchylając z reguły monopol państwa na określoną działalność scedowuje na jednostkę w pewnym sensie uprawnienia władcze”[2]. Koncesja – twierdzi Z.Kosikowski -posiada cechy pozwolenia lecz różni się od zezwolenia tym, że jest udzielana w pewnym tylko zakresie działalności gospodarczej oraz z odrębnych powodów i dla szczególnych celów, z zastosowaniem specjalnego trybu postępowania przy jej udzielaniu. Byt koncesji zawsze był związany z wolą państwa do powierzenia wykonywania działalności w obszarze objętym monopolem prawnym państwa podmiotowi swobodnie wybranemu przez państwo i działającemu na warunkach określonych w koncesji (niezależnie od warunków przewidzianych w powszechnie obowiązującym prawie )[3].


[1] M.Waligórski, Charakter prawny pozwoleń na prowadzenie indywidualnej działalności gospodarczej, RPEiS, Nr 3 1988 r. s.98

[2] M.Waligórski, Nowe prawo działalności gospodarczej, Poznań 2001 str.217

[3] C.Kosikowski, Koncesje w prawie polskim, Kraków 1996, s.19-20

Znieważenie obiektów o znaczeniu symbolicznym

Art. 261, Kto znieważa pomnik lub miejsce publiczne urządzone w celu upamiętnienia zdarzenia historycznego lub uczczenia osoby, podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.

         Działanie przestępne polega na znieważeniu pomnika albo innego publicznego miejsca urządzonego w celu upamiętnienia zdarzenia historycznego lub uczczenia osoby.

Warunkiem karalności jest działanie skierowane przeciwko pomnikowi wystawionemu lub urządzonemu publicznie, tzn. w miejscu ogólnie dostępnym dla nieograniczonego grona osób, choć samo działanie może mieć postać skrytą, potajemną.

Znieważa – w tym wypadku może polegać również na zabrudzeniu, oblaniu farbą, opluciu.

Pomnik lub inne miejsce – tzn. posąg, płyta lub tablica pamiątkowa, rzeźba, obelisk, dzieło malarskie itp.

Ochrona pomnika lub innego miejsca publicznego ograniczona jest do czynu znieważania; inne postacie przestępnego działania podlegają ściganiu z innych przepisów (np. uszkodzenie – art. 288, ograbienie grobu – z art. 262 § 2).

Przestępstwo ma charakter umyślny.

Niepodleganie karze przez uczestnika związku przestępczego art. 259 k.k.

praca mgr z prawa karnego

Art. 259. Nie podlega karze za przestępstwo określone w art. 258, kto dobrowolnie odstąpił od udziału w grupie albo związku i ujawnił przed organem powołanym do ścigania przestępstw wszystkie istotne okoliczności popełnionego czynu lub zapobiegł popełnieniu zamierzonego przestępstwa.

Przepis przewiduje rodzaj czynnego żalu w odniesieniu do czynu określonego w art. 258.

Przepis nie zwiera wyłączeń. Z przewidzianej w nim bezkarności może skorzystać nie tylko sprawca przestępstwa typu podstawowego (§ 1 art. 258), lecz także członek związku zbrojnego lub grupy zbrojnej (§ 2 art. 258), jak również osoba zakładająca je lub kierująca nimi (§ 3 art. 258).

Wyłączenie odpowiedzialności dotyczy tylko działań określonych w art. 258, tj. wyłącznie samego udziału w zorganizowanej grupie lub związku, łącznie z ich zakładaniem i kierowaniem nimi. Nie obejmuje natomiast przestępstw, które w ich ramach sprawca popełnił. Warunkiem jednak skorzystania z bezkarności przestępstwa z art. 258 jest również obowiązek ujawnienia wszystkich istotnych okoliczności dotyczących czynów popełnionych w ramach związku lub grupy albo zapobieżenie popełnieniu czynów zamierzonych.

Ujawnił – określenie to zakłada przekazanie informacji nie znanych organowi.

Aspekty prawne reklamy internetowej

Rozdział ten jest fragmentem wykładu Pana Xawerego Konarskiego wygłoszonego w ramach konferencji poświęconej marketingowi internetowemu, która odbyła się w dniach
28 – 29 czerwca 2000 r.

Zawieranie umów w Internecie

Uwagi ogólne

W ramach umów zawieranych w Internecie należy wyróżnić dwie podstawowe grupy:

a) umowy dotyczące usług sieciowych, które stanowiąc tzw. usługi telekomunikacyjne o charakterze powszechnym i regulowane są ustawą o łączności, zgodnie z którą Internet uznano za sieć telekomunikacyjną (w konsekwencji, wiele firm świadczących usługi w Internecie powinno starać się o koncesje na usługi np. udostępniania kont poczty elektronicznej) oraz b) umowy cywilnoprawne (sprzedaży etc.) zawierane za pomocą Internetu. Ta druga kategoria umów regulowana jest przede wszystkim przepisami kodeksu cywilnego oraz – od l lipca 2000 r. – przepisami ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów (Dz. U. z 2000 r., nr 22, poz. 271). W ramach niniejszego opracowania zostanie omówiona właśnie ta druga grupa umów.

Sposoby zawierania umów w Internecie

Umowy w Internecie zawierane są za pomocą dwóch podstawowych sposobów:

  • poprzez stronę WWW (a w zasadzie sklep internetowy, będący rozbudowaną stroną WWW),
  • poprzez pocztę elektroniczną (e-mail).

W tym pierwszym przypadku, umowy są w zasadzie zawarte według – z punktu widzenia prawa cywilnego – następującego schematu:

  1. prezentacja towarów lub usług na stronie WWW stanowi zaproszenie do składania oferty;
  2. użytkownik Internetu poprzez przesłanie zamówienia, składa ofertę (art.66 i n. k.c.) zawarcia umowy (przeważnie na warunkach określonych na stronie WWW);
  3. do zawarcia umowy dochodzi w chwili przesłania przez firmę przedstawiającą w Internecie swoje towary lub usługi, potwierdzenia przyjęcia zamówienia. Ten sposób zawierania umów posiada jedną istotną zaletę dla właściciela sklepu internetowego – z cywilnoprawnego punktu widzenia – nie ma on bowiem obowiązku przyjmowania ofert składanych przez użytkownika Internetu, może więc je on odrzucić.

Zawieranie umowy przy użyciu poczty elektronicznej (e-mail) cechuje przede wszystkim to, że materiały są rozsyłane przez właściciela określonych towarów lub usług do określonych osób. W związku z tym schemat zawarcia umowy jest prostszy i wygląda następująco:

  1. przesłanie materiałów dotyczących towarów lub usług do poszczególnych mail-boksów stanowi złożenie oferty w rozumieniu art.66 i n. k.c.
  2. umowa zostaje zawarta poprzez złożenie zamówienia przez dysponenta mail-boksu.

W powyższym schemacie, przeciwnie niż w przypadku podanym powyżej, właściciel sklepu internetowego jest związany swoją ofertą – w przypadku złożenia zamówienia, nie może on odmówić jego realizacji.

Forma zawierania umowy

Składanie oświadczeń woli (np. złożenie zamówienia) za pomocą elektronicznych nośników informacji, nie jest obecnie w Polsce traktowane jako dokonanie ich w formie pisemnej. Jedynym wyjątkiem jest art.7 ust. 2 prawa bankowego, dotyczący oświadczeń woli składanych w związku z dokonywaniem czynności bankowych. W związku z tym, do czasu uchwalenia ustawy o podpisie cyfrowym (prawdopodobnie w 2001 r.), podstawową rolę w zakresie oceny skuteczności umów zawieranych poprzez Internet odgrywać będzie art. 75 k.c., który stanowi, że „czynność prawna obejmująca rozporządzanie prawem, którego wartość przenosi dwa tysiące złotych, jak również czynność prawna, z  której wynika zobowiązanie do świadczenia wartości przenoszącej dwa tysiące złotych, powinna być stwierdzona pismem. W przypadku umów, których wartość wynosić będzie poniżej 2.000 złotych, strony (np. właściciel sklepu internetowego), będą mogły bez żadnych ograniczeń dowodowych, wykazywać zawarcie umowy. W przypadku umów, który wartość przekracza 2.000 złotych, ograniczenie dowodowe – w razie ewentualnego sporu – na niedopuszczalności przeprowadzenia dowodu ze świadków lub dowodu z przesłuchania stron na okoliczność zawarcia umowy.

Umowy zawierane na odległość

W dniu 2 marca 2000 r. została uchwalona ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za produkt niebezpieczny (Dz. U. z 2000 r., nr 22, poz.271). Ustawa, która wchodzi w życie w dniu l lipca 2000 r., odgrywać będzie istotną rolę dla oceny transakcji internetowych. Dotyczy to w szczególności jej art. 6 – 17 poświęconych umowom zawieranym na odległość oraz art. 18 – odnoszący się do zawierania umów w oparciu o tzw. ogólne warunki umowy.

Umowy zawierane na odległość to umowy zawierane z konsumentami bez jednoczesnej obecności obu stron, przy wykorzystywaniu środków porozumiewania się na odległość, jeżeli kontrahentem konsumenta jest przedsiębiorca, który w taki właśnie sposób zorganizował swoją działalność. Ustawa odnosi się zarówno do „tradycyjnych”, jak i elektronicznych form porozumiewania się na odległość. W związku z tym, przepisy ustawy znajdą zastosowanie m.in. do sklepów internetowych, działających w istocie według tych samych zasad co firmy wysyłkowe, z tym, że polem wystawienniczym jest strona WWW zamiast np. reklamy prasowej z wydrukowanym formularzem zamówienia, czy katalogu lub programu telewizyjnego. Różnica z innymi sposobami zawierania umów na odległość polega również i na tym, że transakcje internetowe odbywają się w drodze korespondencji prowadzonej nie w formie pisemnego zamówienia (np. zamówienie towaru z katalogu), czy też zamówienia telefonicznego (np. przy teleshoppingu), lecz w drodze przesłania wiadomości pocztą elektroniczną (e-mail). Termin „konsument” jest w polskiej ustawie, inaczej niż w będącej jej pierwowzorem Dyrektywie UE nr 97/7, rozumiany szeroko i obejmuje: „wszystkie osoby, które zawarły umowę z przedsiębiorcą w celu bezpośrednio nie związanym z działalnością gospodarczą”. Oznacza to, że obejmuje on nie tylko osoby fizyczne, ale i prawne, pod warunkiem, że są one końcowymi nabywcami dóbr i usług, działającymi poza zakresem swoich czynności zawodowych (gospodarczych). Konsumentem będzie więc np. kancelaria prawna nabywająca towary w sklepie internetowym (nie w celu dalszej odsprzedaży).

W przypadku umów zawieranych na odległość, ochrona konsumenta jest oparta na trzech zasadniczych założeniach. Po pierwsze, konsument powinien być przed zawarciem umowy powiadomiony o szeregu istotnych postanowieniach (art.9), takich jak np. kosztach oraz terminie i sposobie dostawy, miejscu i sposobie składania reklamacji, terminie w jakim informacja o cenie ma charakter wiążący etc. Informacje, te w przypadku transakcji internetowych powinny być uwidocznione na ekranie monitora (np. na stronie WWW). Po drugie, najpóźniej w momencie rozpoczęcia spełnienia świadczenia, przedsiębiorca (np. firma prowadząca sklep internetowy) powinien na piśmie potwierdzić większość spośród informacji podanych przed zawarciem umowy. Obowiązek ten, nałożony w art.9.3, ma na celu uniknięcie niebezpieczeństwa zmiany wcześniej podanych informacji przez przedsiębiorcę, jak i ułatwienie konsumentowi w razie sporu udowodnienia, na jakich warunkach umowa została zawarta. Po trzecie, konsument ma prawo odstąpienia od umowy, bez podania przyczyn, w terminie 10 dni od dnia wydania rzeczy tj. w istocie od dnia wysłania towaru przez przedsiębiorcę (art. 544 k.c.). Termin 10-dniowy ulega wydłużeniu (do 3 miesięcy) w przypadku, gdy przedsiębiorca uchybił obowiązkowi z art.9.3 i nie poświadczył na piśmie postanowień umowy. Prawo odstąpienia nie przysługuje konsumentowi w sytuacjach wymienionych w art.10.3, w tym m.in. przy dostarczaniu prasy. Od prawa odstąpienia należy odróżnić prawo wypowiedzenia z zachowaniem terminu miesięcznego, które służy konsumentowi w przypadku umów o świadczenie ciągłe lub okresowe zawartych na czas dłuższy niż rok lub umów zawartych na czas nieoznaczony. Charakter taki niewątpliwie będą miały np. umowy abonenckie on-line.

Szczególnie kontrowersyjnym przepisem ustawy jest – bezwzględnie obowiązujący -art.11.1, który inaczej niż Dyrektywa nr 97/7, wprowadził zakaz uiszczenia ceny za towar (lub wynagrodzenia za usługę) przez konsumenta przed otrzymaniem świadczenia. Przepis ten stoi w sprzeczności z ustaloną praktyką obrotu, w tym i umów on-line. Z drugiej jednak strony, w innych przepisach ustawy (art. 8.3 oraz 12.2) wyraźnie dopuszczono możliwość dokonywania przez konsumenta, przed otrzymaniem świadczenia, określonych płatności na rzecz przedsiębiorcy – np. w formie przedpłat. O zakresie zastosowania powyższego zakazu zdecyduję więc prawdopodobnie dopiero jego wykładnia przez sądy czy Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumenta (UOKiK).

Zawieranie umów on-line w oparciu o wzorce umów (regulaminy)

Transakcje internetowe prawie zawsze zawierane są w oparciu o uprzednio już przygotowany przez podmiot prezentujący swoje towary lub usługi (np. firmę prowadzącą sklep internetowy) – zestaw klauzul kontraktowych, wprowadzanych do formularza zamówienia. W związku z tym, do umów on-line, zastosowanie znajdą przepisy dotyczące tzw. ogólnych warunków umów. W konsekwencji, stosowane w Internecie wzorce, powinny być przedmiotem sprawdzenia, czy skutecznie – z punktu widzenia przepisów kodeksu cywilnego – zostały wprowadzone do umów z konsumentami oraz czy nie zawierają one postanowień, które są niedopuszczalne jak zastrzegające dla firmy przygotowującej taki wzorzec, rażąco nieuzasadnione korzyści.

Zgodnie z art.18 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów, nowelizującym art. 384 k.c., w przypadku umów zawieranych z konsumentami, ustalone przez stronę ogólne warunki umów, wzory umów, regulaminy wiążą drugą stronę tylko wówczas, gdy zostały jej doręczone przy zawarciu umowy. To samo dotyczy wzorców wydawanych w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ciągłym (np. w trakcie wykonywania umowy o utrzymywanie skrzynki poczty elektronicznej). Z kolei przepis art.385§2 k.c. stanowi, że wzorzec powinien być sformułowany jednoznacznie w sposób zrozumiały, a postanowienia niejednoznaczne tłumaczy się na korzyść konsumenta. W art.385§3 k.c. wymieniono dwadzieścia trzy postanowienia (klauzule) umowne, które uznano za niedozwolone m.in. – przewidujące postanowienia, z którymi konsument nie miał możliwości zapoznania się przed zawarciem umowy (pkt 4), uzależniające zawarcie, treść lub wykonanie umowy od zawarcia innej umowy, nie mającej bezpośredniego związku z umową zawierającą oceniane postanowienie (pkt 7), uzależniające spełnienia świadczenia od okoliczności zależnych tylko od woli kontrahenta konsumenta (pkt 8), uprawniające kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany umowy bez ważnej przyczyny podanej w umowie (pkt 10), nakładające wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy (pkt 16), stanowiące, że umowa zawarta na czas oznaczony, ulega przedłużeniu, o ile konsument, dla którego zastrzeżono rażąco krótki termin, nie złoży przeciwnego oświadczenia (pkt 18), przewidujące uprawnienie konsumenta do określenia lub podwyższenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od umowy (pkt 20).

Stan zagrożenia przestępczością ciężką

praca mgr z kryminalistyki

Stale rośnie liczba przestępstw dokonywanych z chęci zysku przez sprawców charakteryzujących się profesjonalizmem, szybkością działania i zdecydowaniem na użycie przemocy. Budzi to powszechnie wyrażane obawy o stan bezpieczeństwa obywateli, interesów ekonomicznych różnych podmiotów gospodarczych, a nawet interesów gospodarczych państwa. Rozmiary strat materialnych zarejestrowanych w statystykach policyjno-prokuratorskich przekroczyły w 1995 roku 2,5 mld. złotych, a w 1996 roku blisko 1,3 mld. złotych. Rozmiary tzw. szarej strefy gospodarczej określa się na 20% wskaźnika produktu krajowego brutto, tj. około 240 bln. złotych. Stałe tendencje wzrostowe obserwujemy w następujących kategoriach przestępstw:

  • przestępstwa związane z narkotykami,
  • fałszerstwa i obrót pieniędzmi krajowymi i obcych państw,
  • fałszerstwa i obrót znakami wartościowymi, dokumentami legalizującymi pochodzenie towaru, ich transport i obrót oraz powinności celno-podatkowe,
  • przestępstwa rozboju z użyciem broni i o dużych stratach,
  • międzynarodowy obrót kradzionymi samochodami,
  • przemyt towarów wysoko opodatkowanych, jak np. alkohol, wyroby tytoniowe, sprzęt elektroniczny itp.
  • wielkie oszustwa na szkodę różnych sektorów,
  • oszustwa na szkodę banków i instytucji finansowych,

Przestępstwa dokonywane są często z udziałem skorumpowanych urzędników. Generowane w sposób przestępczy brudne pieniądze zasilają organizacje przestępcze lub legalizowane w sposób przestępczy dają początek legalnym inwestycjom w rękach szefów grup.

Zorganizowanej przestępczości w Polsce towarzyszą postacie zjawiskowe ciężkich przestępstw kryminalnych, takich jak:

  • racketeering – wymuszenia rozbójnicze z użyciem szantażu i terroru w postaci porwań, tortur oraz zamachów na życie, zdrowie lub mienie,
  • przestępstwa porachunkowe – towarzyszące walce o strefy wpływów; windykacji długów,
  • zabójstwa na zlecenie.

Obserwuje się proces umiędzynarodowienia zorganizowanej przestępczości. Do ważniejszych czynników sprzyjających temu zjawisku zaliczyć należy:

  • powszechny obrót gotówkowy w kraju,
  • dozwolony transfer dewiz przez granice,
  • otwarcie granic wschodnich, przez które przenikają elementy rosyjskojęzycznej zorganizowanej przestępczości,
  • niespójny jeszcze system ochrony porządku prawnego w Polsce.

Statystyki Straży Granicznej i urzędów celnych potwierdzają rozpoznanie policyjne i wskazują, że przestępczość na granicach naszego państwa w okresie lat 1990-1995 wzrosła 10-krotnie, w tym przestępstwa celne 4-krotnie i przemyt kradzionych pojazdów 8-krotnie.

W lipcu 1996r. w stosunku do analogicznego okresu roku ubiegłego utrzymują się silne tendencje wzrostowe przestępstw stanowiących domenę przestępczości zorganizowanej:

  • rozbój z bronią: 841 = 110,1%
  • rozbój o stratach powyżej 1 tys. złotych: 1771 = 109,7%
  • fałszerstwa ogółem: 36565 = 122,9%
  • fałszerstwa pieniężne i papierów wartościowych: 6489 = 125,8%
  • oszustwa: 8062 = 123,6%
  • zagarnięcia 201-202: 848 = 136,1%
  • ustawa o ochronie obrotu gospodarczego: 623 = 250,2%.9

9 Wojskowy Przegląd Prawniczy nr 3, 1998r., A. Rapicki „ Stan zagrożenia przestępczością zorganizowaną w Polsce.”

Planowanie przestępstwa

praca mgr z kryminalistyki

Problematyki metod przestępnego działania nie można sprowadzić jedynie do stadium realizacji zamiaru, a więc taktyki i techniki działania na miejscu czynu. Ponieważ pojęciem metod przestępczych należy objąć wszystkie fazy – od powstania zamiaru przestępnego aż do wykorzystania rezultatów podjętego czynu przestępnego. Możemy zatem wyróżnić następujące fazy przestępnego działania:

  • powstanie zamiaru przestępnego
  • planowanie
  • przygotowanie
  • wykonanie
  • czynności związane z uniknięciem odpowiedzialności karnej i realizacją korzyści uzyskanych lub spodziewanych w wyniku dokonanego przestępstwa.

Planowanie dotyczy założeń taktycznych i technicznych przestępstwa, wyprzedzając stadium przygotowania, które obejmuje już zespół czynności faktycznych. Pierwsze ogniwo planowania stanowi wybór konkretnego rodzaju przestępstwa i sposobu realizacji zamiaru przestępnego. O wyborze rodzaju i sposobu dokonania przestępstwa decydują możliwości techniczne, jakimi dysponuje sprawca, typ jego osobowości, łatwość osiągnięcia efektów oraz stopień ryzyka związany z grożącą sankcją karną.

Intensywny rozwój stosunków społeczno-gospodarczych wywiera wpływ na kształtowanie się struktury i dynamiki przestępczości. W hierarchii szkód społecznych przestępczość tradycyjna ustępuje miejsca nowym formom objawowym przestępczości. W Polsce na czoło wysuwa się grupa przestępstw o różnych stanach faktycznych, którą określić można mianem przestępstw zorganizowanych.

Przestępstwa gospodarcze z reguły są dokonywane przez grupy przestępcze. Ocena kryminalistyczno-kryminologiczna tego faktu pozwala wprowadzić pojęcie tzw. przestępczości zorganizowanej, która oczywiście wymaga dokładnego planowania.

Planowanie przestępstwa w sensie kryminalistycznym jest to myślowe opracowanie skutecznej realizacji zamiaru przestępnego oraz sposobu uniknięcia odpowiedzialności karnej. Planowanie w zakresie skutecznego działania przestępnego obejmuje założenie wykonywania wielu czynności, począwszy od zdobycia narzędzi poprzez wybór optymalnych warunków do przebiegu akcji aż do zachowania się na miejscu czynu, zdobycia łupu, itp. Planowanie takie może mieć charakter długotrwały lub bezpośredni, prymitywny lub skomplikowany. Jest to uzależnienie m.in. od rodzaju przestępstwa i koniecznej do jego realizacji metody działania, a w szczególności od użycia środków technicznych czy od organizacji grupy przestępczej.

Celem planowania w zakresie uniknięcia odpowiedzialności karnej jest stworzenie takich warunków, które pozwoliłby na oddalenie podejrzeń od sprawcy. Jest to np. niszczenie śladów, skierowanie podejrzeń na inne osoby, przygotowanie alibi, itp. Swoistą metodą uniknięcia odpowiedzialności karnej jest symulacja choroby psychicznej, co często jest poprzedzone uzyskaniem świadectwa lekarskiego jeszcze przed objęciem w administracji gospodarczej stanowiska, które może być wykorzystane w działalności przestępczej.

Te dwa elementy planowania kształtują się różnie w zależności od rodzaju przestępstwa.

W przestępczości gospodarczej planowanie w zakresie skutecznego działania nie nastręcza specjalnych trudności, ponieważ z reguły pełnione funkcje zawodowe ułatwiają realizację zamiaru przestępnego. Poważnym natomiast problemem jest planowanie, które ma na celu uniknięcie odpowiedzialności karnej. Stąd też sprawcy podejmują wysiłki w kierunku swoistej legalizacji operacji przestępnych.

Również w przypadku zabójstw, a w szczególności dzieciobójstw, sprawca koncentruje uwagę na planowaniu uniknięcia odpowiedzialności karnej, a nie na bezpośrednim przeprowadzeniu akcji przestępnej, która ma zwykle nieskomplikowany charakter.

Natomiast w przypadku fałszowania pieniędzy, papierów wartościowych i znaków urzędowych podstawowe znaczenie ma planowanie technicznego wykonawstwa, aby podrobiony lub przerobiony dokument wykazywał cechy autentyczności. Sam kolportaż fałszywych banknotów wymaga planowania, aby uniknąć ujawnienia przestępstwa w trakcie puszczenia pieniędzy w obieg, co osiąga się m.in. przez zorganizowanie rozległej siatki osobowej i przestrzennej.

Okoliczności jednorodnego – z punktu widzenia i klasyfikacji prawnej kodeksu karnego – przestępstwa różnie kształtują plan działania. Systematyka kodeksowa przestępstw nie pokrywa się z klasyfikacją rodzajów czynów przestępnych w sensie problematyki kryminalistycznej. Na potrzeby wymiaru sprawiedliwości wystarcza układ klasyfikacyjny przestępstw przyjęty w kodeksie karnym, kryminalistyka zaś musi stosować inne kryteria podziału, szczegółowo uwzględniające metody działania przestępnego, śledczego i profilaktycznego. Współczesne kodeksy karne słusznie przejawiają w zakresie ustanawiania dyspozycji i sankcji tendencje integracyjne. Kryminalistyka nie może ulec tym tendencjom. Ściganie przestępstw wymaga prowadzenia selektywnych badań i opracowań monograficznych różnorodnych rodzajów, które składają się na ogólny typ przestępstwa w ujęciu kodeksowym. Przykładem mogą być napady rabunkowe czy oszustwa, które z punktu widzenia kryminalistycznego można i trzeba podzielić na wiele grup, z których każda ma swoją specyfikę.

Tak na przykład większość rozbojów bywa dokonywana bez uprzedniego planowania lub z minimalną dozą planowania, ponieważ zamiar sprawców tej grupy rozbojów powstaje bezpośrednio przed jego realizacją. Tego rodzaju napady rabunkowe wydają się typowe dla dużych miast, a sprawcami są przeważnie młodociani pochodzący ze środowisk zdemoralizowanych. Natomiast część rozbojów jest uprzednio zaplanowana, przy czym w licznych przypadkach plan ten przewiduje wiele skomplikowanych czynności. Dotyczy to napadów na instytucje finansowe, sklepy, mieszkania czy kierowców taksówek.

Te same uwagi odnoszą się do oszustw. Oszustwa na mierze, wadze, bez względu na ich efekty ekonomiczne, są dokonywane bez poważniejszych zabiegów, które wymagałyby większego planowania, podczas gdy afery oszukańcze są z reguły poprzedzone precyzyjnym planem działania.

Z planowaniem wiąże się zagadnienie premedytacji. Przejawiają się nawet tendencje utożsamiania tych pojęć.

Premedytacja stanowi długotrwały i złożony proces akceptacji wszystkich aspektów wiążących się z przebiegiem powstania zamiaru i realizacji działania przestępnego, podczas gdy plan jako jeden z elementów premedytacji dotyczy zwykle zagadnień technicznego wykonawstwa i powstaje już na tle powziętego postanowienia działania.

Warunkiem przyjęcia działania premedytacyjnego jest dłuższe „obcowanie” psychiczne z myślą o popełnieniu konkretnego przestępstwa. Dłuższy okres ma zasadnicze znaczenie dla oceny stopnia napięcia woli przestępnej, ponieważ sprawca mimo wystarczającego dystansu czasu nie porzuca zamiaru przestępnego, przeciwnie – spowodował stłumienie systemu hamulców moralnych.

Premedytacja dostarcza materiału do wyrobienia sobie poglądu o ogólnym niebezpieczeństwie sprawcy przez ocenę jego dyspozycji psychicznych, a rodzaj i sposób planowania pozwalają na dodatkową ocenę tego niebezpieczeństwa w związku ze stopniem przestępczej „inteligencji” sprawcy. Stąd też różny jest zakres zainteresowań kryminalistyki i kryminologii tymi zagadnieniami. Kryminologię w większym zakresie interesuje zagadnienie premedytacji, a kryminalistykę – proces planowania.

Mimo iż przestępstwa planowane są premedytacyjnie, to jednak nie każdy czyn premedytacyjny jest planowany. Na przykład nie są planowane w sensie kryminalistycznym niektóre przestępstwa dokonane w sposób jawny, pod wpływem bezpośredniego bodźca, chociaż mogą mieć charakter premedytacyjny. W tych przypadkach myśl o przestępstwie już dawno zalega w psychice sprawcy i dopiero incydent, nawet błahy, w warunkach dystansownej akumulacji uczuć moralnie ujemnych powoduje wyzwolenie mechanizmu psychomotorycznego w kierunku przestępstwa.1

1 B. Hołyst „Kryminalistyka”, Warszawa 1996r., s. 67-71

Przestępczość zorganizowana w Polsce

Wstęp pracy mgr z kryminalistyki

We współczesnym świecie przestępczość jest poważnym problemem społecznym. Zasięg tego zjawiska nie ogranicza się tylko do jednego państwa, regionu państw, czy nawet kontynentu. Przestępczość jest negatywnym zjawiskiem o zasięgu ogólnoświatowym. Nie ma bowiem państwa na świecie, w którym problem przestępczości nie urastałby do najważniejszego problemu w państwie, nie przyciągałby uwagi parlamentu, rządu, polityków i prasy.[1]

Przemiany społeczno-ekonomiczne zapoczątkowane w Polsce pod koniec lat osiemdziesiątych przyniosły wraz z rozwojem swobód demokratycznych znaczny wzrost przestępczości. Liberalizacja prawa, rozszerzenie zakresu praw i wolności obywatelskich, otwarcie granic, swoboda działalności gospodarczej to tylko niektóre wyznaczniki demokratyzacji życia w Polsce, które miały wpływ na patologiczne zachowania niektórych grup obywateli naszego państwa, a także przebywających tu cudzoziemców. Obok tradycyjnych czynników kryminogennych pojawiły się nowe, głównie o charakterze ekonomicznym, których oddziaływanie w warunkach niedoskonałej infrastruktury prawnej potęgowały wielokierunkowe migracje ludności sprzyjające nasileniu międzynarodowych powiązań przestępczych, pogłębiające się zróżnicowanie materialne społeczeństwa i pauperyzacja wielu jego grup.

Do podstawowych tendencji charakteryzujących współczesną przestępczość kryminalną w Polsce należą: wzrost liczby przestępstw popełnionych przy użyciu broni palnej i materiałów wybuchowych głównie na tle rabunkowym, umiędzynarodowienie przestępczości kryminalnej i stale wzrastający w niej udział cudzoziemców zwłaszcza rosyjskojęzycznych, nasilenie porachunków przestępczych w postaci zabójstw, ciężkich uszkodzeń ciała i uprowadzeń osób oraz zjawisko terroryzmu kryminalnego. Szczególnie niebezpiecznym przejawem zaostrzenia się sytuacji kryminalnej jest rozwój przestępczości zorganizowanej, napady rabunkowe na drogach publicznych, nielegalne wytwarzanie i używanie materiałów wybuchowych i broni. W skali masowej występują kradzieże samochodów i włamania do nich oraz kradzieże z włamaniem do różnego rodzaju obiektów. Narastają takie zjawiska jak przemyt kradzionych towarów i dóbr osobistych, nielegalny obrót narkotykami i środkami psychotropowymi, pranie brudnych pieniędzy, wielkie oszustwa na szkodę funduszy rządowych i banków, fałszerstwa pieniędzy i papierów wartościowych, wymuszenia rozbójnicze, przestępstwa przeciwko środowisku naturalnemu, handel żywym towarem, korupcja i nielegalna migracja.

Znaczny rozwój przestępczości w ostatnim dziesięcioleciu w Polsce nie jest zjawiskiem odosobnionym. Podobna sytuacja występuje w innych państwach Środowej Europy, które dokonują transformacji ustrojowej.[2]

[1] S. Pikulski „Podstawowe zagadnienia z taktyki kryminalistycznej” Białystok 1997 r., s.5

[2] Stanisław Pieprzny „Przestępczość zorganizowana w Polsce”