Miesięczne archiwum: Grudzień 2012

Konstytucja jako akt hierarchicznie najwyższy

Zagadnienie hierarchii źródeł prawa jest pytaniem o wzajemne relacje między poszczególnymi aktami prawnymi. Powszechnie akceptowanym kryterium dla hierarchicznego uszeregowania źródeł prawa jest ich pochodzenie, czyli ranga podmiotu, który akt prawny wydał, oraz forma tego aktu. Reguły pionowego uszeregowania aktów prawnych wypracowane przez teorię prawa znajdują pełne zastosowanie także na gruncie prawa pracy, z uwzględnieniem odrębności właściwych tylko tej gałęzi prawa .

Wśród aktów prawnych stanowionych przez państwo naczelnym źródłem dla całego systemu prawa, w tym także i dla prawa pracy, jest Konstytucja. Stosunek Konstytucji do prawa pracy jest więc taki sam jak do każdej innej dziedziny prawa, to znaczy przepisy konstytucyjne określają i wytyczają kierunek działalności prawotwórczej dla organów państwowych wydających przepisy z zakresu prawa pracy. Najwyższe miejsce Konstytucji w systemie źródeł prawa pracy powoduje, że jej przepisy nie mogą być uchylone przez normy zawarte w innych źródłach prawa oraz że niedopuszczalna jest sprzeczność norm hierarchicznie niższych z normami konstytucyjnymi. Stan takiej niezgodności byłby rażącym naruszeniem praworządności i podlegałby jurysdykcji Trybunału Konstytucyjnego.

Abstrahując od relacji między prawem pracy a Konstytucją, w takim zakresie jaką posiada w ramach systemu prawa każda jego gałąź, można powiedzieć, że ponadto występuje tu związek szczególnego rodzaju wynikający z tego, że w treści Konstytucji zawarte są pewne zasady ustrojowe, które przede wszystkim dotyczą prawa pracy i są nazywane konstytucyjnymi zasadami prawa pracy. Interpretuje się je głównie z praw (wolności) obywatelskich, gdyż brak ich formalnego wyodrębnienia. W katalogu praw i wolności występują takie, które wiążą się ściśle z przedmiotem zainteresowania prawa pracy, ale pośrednio także zdecydowana większość pozostałych zasad ma swoje odniesienie do pracy. Związane jest to z szeroko ujmowanym rozumieniem zjawiska pracy ludzkiej, które jest w centrum uwagi nie tylko prawa pracy, ale też ekonomii, socjologii, etyki, polityki, katolickiej nauki społecznej , czy w ogóle filozofii . Świadczy to o jej interdyscyplinarnym charakterze.

Konstytucyjne zasady prawa pracy wywierają wpływ i wiążą się z całym ustawodawstwem pracy. Szczególny związek łączy je z kodeksem pracy, gdzie znajduje się katalog podstawowych zasad prawa pracy (rozdział II). Zasady kodeksowe są potwierdzeniem i jednocześnie rozszerzeniem zasad konstytucyjnych na poziomie ustawodawstwa zwykłego. Co więcej, zarówno konstytucyjne zasady prawa pracy, jak i zasady kodeksowe charakteryzują się pewną nadrzędnością w stosunku do pozostałych norm prawa pracy. Są jakby wyciągnięte przed nawias całego systemu źródeł prawa pracy i przez to determinują jego treść.