Miesięczne archiwum: Styczeń 2013

Prawo do wypoczynku

Konstytucyjne prawo do wypoczynku ustanawia art. 66. 2 KRP: Pracownik ma prawo do określonych w ustawie dni wolnych od pracy i corocznych płatnych urlopów; maksymalne normy czasu pracy określa ustawa. Przepis ten stanowi potwierdzenie rozwoju ustawodawstwa pracy, sięgającego swoimi korzeniami jeszcze końca poprzedniego wieku. Jest to jedno z podstawowych praw pracowniczych o charakterze uniwersalnym. Było bardzo obszernie sformułowane w poprzednio obowiązującej Konstytucji (art. 69) ; uznawane jest za jedno z podstawowych praw człowieka w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka (art. 24), a także w Międzynarodowym Pakcie Gospodarczych, Socjalnych i Kulturalnych Praw Człowieka (art.7 pkt d). Prawo do wypoczynku jest także obecne w prawie europejskim, zarówno wspólnotowym, jak i stanowionym przez Radę Europy.

Art. 66.2 Konstytucji wskazuje na dwa aspekty związane z prawem do wypoczynku: wymiar czasu pracy i jego ograniczenia oraz coroczny, płatny urlop wypoczynkowy. Nie ma tu żadnych materialnoprawnych norm regulujących czas pracy. Taki postulat był zgłaszany przez doktrynę w czasie prac nad obecną Konstytucją, która tylko zobowiązuje państwo do określenia maksymalnych granic dopuszczalnego czasu pracy w ustawie zwykłej. Zagadnieniom czasu pracy poświęcony jest dział VI kodeksu pracy, po gruntownej nowelizacji, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1997 r. Ogólna norma z art. 129 kp stanowi, iż czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 42 godzin na tydzień w przyjętym okresie rozliczeniowym, nie przekraczającym 3 miesięcy. Od tego przepisu przewidziano szereg wyjątków podyktowanych specyfiką pewnych profesji (np. praca w ruchu ciągłym lub w transporcie).

Pracownik ma prawo do określonych w ustawie dni wolnych od pracy. Mowa tu przede wszystkim o niedzielach i świętach uznanych przez ustawę z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej  za dni wolne od pracy. Dodatkowe 39 dni wolnych od pracy w roku kalendarzowym ustanawia art. 1291 kp. W praktyce dni te przypadają w soboty (tzw. wolne soboty), ale nic nie stoi na przeszkodzie by ustanowić je w inny powszedni dzień tygodnia. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 1297 kp sposób wprowadzenia i terminy dodatkowych dni wolnych od pracy ustalają partnerzy społeczni bądź w układzie zbiorowym pracy bądź w regulaminie pracy.

Drugim istotnym aspektem składającym się na treść omawianej zasady jest prawo do urlopu wypoczynkowego, występujące w naszym prawie od początków okresu międzywojennego. Celem urlopu jest regeneracja sił fizycznych i psychicznych pracownika. Już Konstytucja określa cechy tego urlopu; ma być coroczny i płatny . Kodeks pracy dodaje jeszcze – nieprzerwany. Prawo do urlopu wypoczynkowego ma charakter osobisty i nie może być przeniesione na inną osobę. Co więcej pracownik nie może zrzec się prawa do urlopu (art. 152§2 kp) w zamian za np. ekwiwalent pieniężny. W omawianym zakresie nie jest potrzebne dostosowanie przepisów prawa pracy do postanowień Konstytucji ponieważ są one z nimi zgodne. Łączy się to również z faktem, iż norma konstytucyjna ma ogólny charakter i nie przesądza ani o wymiarze czasu pracy, ani o ilości dni wolnych od pracy czy długości urlopu wypoczynkowego. Co więcej uregulowania polskiego ustawodawstwa pracy w zakresie prawa do wypoczynku są w zasadzie zbieżne ze standardami Unii Europejskiej.