Miesięczne archiwum: Czerwiec 2013

Prawo zwyczajowe

Konstytucja przyjmuje zamknięty katalog źródeł prawa. Należy jednak też zwrócić uwa­gę na źródła prawa, które często uznaje się jedynie za elementy prawa konstytucyjnego. Są to: prawo naturalne i prawo zwyczajowe.

Prawo zwyczajowe jest różnie definiowane w nauce prawa. Najczęściej jest jako zespół norm postępowania stosowany regularnie przez dłuższy czas, przez odpowiednio duży krąg podmiotów stosunków prawnych, przekonanych, że normy te obowiązują jako normy prawne  danego systemu prawa. Treść tak ujętego pojęcia prawa zwyczajowego nic pokrywa się z treścią zwyczaju konstytucyjnego. Jest ona również  inna od zwyczajów prawnych – tzn. utrwalonych nawyków dotyczą­cych sposobu korzystania przez różne podmioty z przyznanych im praw i kompetencji.

Normy prawa zwyczajowego są źródłem prawa konstytucyjnego, gdy  dotyczą materii uregulowanych przez tę gałąź prawa. Odgrywają one w praktyce dość duże znaczenie w krajach, w których występują syste­my common law, a daleko mniejszą w Europie kontynentalnej (a więc także i w Polsce), gdzie pierwszorzędną rolę odgrywa prawo stanowio­ne. Przyjęcie koncepcji prawa stanowionego nic oznacza jednak wy­kluczenia innych faktów prawotwórczych (np. norm zwyczajowych, za­sad moralnych, precedensowych wyroków sądowych). Normy prawa zwyczajowego mogą zostać uznane przez prawo stanowione za formalne  źródło prawa.

Normy prawa zwyczajowego mają wtedy w hierarchii rangę wynika­jącą z rangi aktu, który je uznaje. Normy prawa zwyczajowego mogą też zostać włączone do systemu prawa obowiązującego na skutek ich uznania przez organ państwa. Wów­czas ich ranga w systemie prawa zależy od miejsca w systemie organów  państwowych organu je uznającego. Przykładem jest zasada dyskonty­nuacji prac parlamentu związana z upływem jego kadencji. Mimo, że formalnie nie jest wyrażona w żadnej normie prawnej, to Sejm i Senat uznały ją za obowiązującą.