Miesięczne archiwum: Maj 2015

Prawa i obowiązki radnego

Dieta stanowiąca ekwiwalent pieniężny na pokrycie zwiększonych kosztów wyżywienia w czasie podróży służbowej wynosi 1 proc. nieprzekraczalnej wysokości diety przysługującej radnemu z tytułu wykonywania mandatu. Wysokość diet przysługujących radnym wszystkich jednostek samorządu nie może przekroczyć w ciągu miesiąca łącznie półtorakrotności kwoty bazowej określonej w ustawie budżetowej dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe[1].

Należności z tytułu diety przysługują radnemu za czas od rozpoczęcia podróży służbowej do powrotu po wykonaniu zadania. Dietę w pełnej wysokości radny otrzymuje, jeżeli podróż służbowa trwa ponad 12 godzin, ale nie dłużej niż dobę. Jeżeli podróż trwa od 8 do 12 godzin, przysługuje połowa diety. Nieco inne zasady obowiązują, gdy wyjazd jest dłuższy. Przy podróży trwającej ponad dobę za każdą dobę przysługuje dieta w pełnej wysokości, a za rozpoczętą niepełną – do 8 godzin – połowa diety, ponad 8 godzin – dieta w pełnej wysokości.

Dieta nie przysługuje w dwóch przypadkach: za czas wykonywania zadania w miejscowości, w której radny mieszka albo gdy zapewniono mu całodzienne bezpłatne wyżywienie.

Radnemu przysługuje zwrot kosztów przejazdu z miejscowości określonej w poleceniu wyjazdu służbowego do miejsca, które jest celem podróży służbowej i z powrotem. W poleceniu wyjazdu służbowego powinien być wskazany również środek transportu właściwy do odbycia podróży.

Zwrot kosztów podróży obejmuje cenę biletu określonego środka transportu z uwzględnieniem ulgi na przejazd, przysługującej radnemu.

Radny może również odbyć podróż służbową samochodem nie będącym własnością samorządu. Decyzję w tej sprawie podejmuje przewodniczący rady gminy, powiatu lub sejmiku województwa na wniosek zainteresowanego radnego.

W tym przypadku radnemu przysługuje zwrot kosztów przejazdu według stawek za 1 kilometr przebiegu, określonych przez organ stanowiący danej jednostki samorządu na podstawie rozporządzenia ministra transportu i gospodarki morskiej[2] z 1998 r. Stawki za 1 km przebiegu ulegają zmianom w stopniu odpowiadającym kwartalnemu wskaźnikowi cen towarów i usług konsumpcyjnych w minionym kwartale w stosunku do kwartału poprzedzającego miniony kwartał. Zmiana ta następuje od miesiąca następującego po miesiącu, w którym wskaźnik ten został ogłoszony przez prezesa GUS w Monitorze Polskim.

Radnym, którzy nie odbywają podróży służbowej pojazdem samochodowym (służbowym lub prywatnym), przysługuje za każdą rozpoczętą dobę pobytu w podróży służbowej ryczałt na pokrycie kosztów dojazdów środkami komunikacji miejscowej w wysokości 20 proc. diety.

Za noclegi, trwające co najmniej 6 godzin między 2100 i 700, przysługuje radnym zwrot kosztów w wysokości stwierdzonej rachunkiem. Radnym, którym w czasie podróży służbowej nie zapewniono bezpłatnego noclegu i którzy nie przedłożyli rachunku z hotelu lub kwatery prywatnej, przysługuje ryczałt za każdy nocleg w wysokości 150 proc. diety. Zwrot kosztów i ryczałt za nocleg nie przysługują za noc, podczas której radny korzystał z wagonu sypialnego lub kuszetki albo w przypadku delegowania go do miejscowości swego zamieszkania.

Opisane zasady zwrotu kosztów dotyczą podróży służbowych na terenie kraju. Przy wyjazdach za granicę przy obliczaniu należności z tytułu zwrotu kosztów podróży służbowych stosować należy przepisy rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 1998 r. w sprawie zasad ustalania oraz wysokości należności przysługujących pracownikom z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju[3]. Rozporządzenie przewiduje kwotowe określenie wysokości diet, a wysokość diety za dobę podróży służbowej i limitu za nocleg w hotelu określa załącznik.

Zasady ustalania diet i zwrotu kosztów ustalają właściwe rady gmin. W początkach działalności samorządu terytorialnego zdarzało się, iż rady gmin podejmowały uchwały w przedmiocie zatrudnienia przewodniczącego rady bądź ustalenia wynagrodzenia dla przewodniczącego rady. NSA konsekwentnie prezentował stanowisko, że żaden z przepisów ustawy o samorządzie terytorialnym nie daje podstawy do nawiązania stosunku pracy z przewodniczącym rady gminy. Status prawny radnego oraz zakres przysługujących mu przywilejów regulowany jest ustawą i nie dotyczy organizacji wewnętrznej i trybu pracy rady i jej organów określonych statutem gminy. W wyroku z 24 października 1990 r. NSA uznał, że uchwała rady miejskiej określająca dla przewodniczącego rady zryczałtowane diety i zwrot kosztów podróży służbowych ponoszonych w związku z wykonywaniem czynności związanych z pracą rady – w wysokości najniższego wynagrodzenia pracowników zatrudnionych w uspołecznionych zakładach pracy – nie narusza art. 25 ust 4 ustawy o samorządzie terytorialnym.

Jednocześnie należy podkreślić, że nie ma podstaw prawnych do zatrudniania radnych oraz przewodniczącego rady w celu pełnienia funkcji w radzie gminy na podstawie stosunku pracy czy też stosunków cywilnych. Rada gminy nie może nawiązywać z radnymi ani z przewodniczącym rady stosunku pracy, ani określać wynagrodzenia z tego tytułu. Odrębną jest kwestią iż rady gmin, dysponując swobodą w sferze ustalania zasad przyznawania diet, niejednokrotnie zbyt hojnie rozdzielają środki publiczne. W praktyce budzi to uzasadniony niepokój członków społeczności lokalnych i obawy o zatracenie społecznego charakteru pracy radnego.

[1] Ustawa z dnia 23 grudnia 1999 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw. (Dz. U. Nr 110, poz. 1255 z dnia 30 grudnia 1999 r.)

[2] Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 26 marca 1998 r. w sprawie warunków ustalania i zasad zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów nie będących własnością pracodawcy. (Dz. U. Nr 41, poz. 239 z dnia 30 marca 1998 r.)

[3] Rozporządzenie Ministra Pracy I Polityki Socjalnej z dnia 3 lipca 1998 r. w sprawie zasad ustalania oraz wysokości należności przysługujących pracownikom z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju. (Dz. U. Nr 89 poz. 568 z dnia 15 lipca 1998 r.)